Русский язык
2026 йилда Россияда чет эл фуқаросига меҳнат дафтарчасини қандай расмийлаштириш мумкин: босқичма-босқич йўриқнома
Чет эл фуқаросини Россияда ишга жойлаштириш иш берувчидан нафақат рухсат берувчи ҳужжатларни (патент, РВП, ВНЖ) текширишни, балки меҳнат дафтарчасини тўғри расмийлаштиришни ҳам талаб қилади.Россия Федерацияси Меҳнат кодексининг 66-моддаси меҳнат дафтарчаларини юритишнинг умумий қоидаларини белгилайди, бироқ чет эл фуқаросини ишга қабул қилишда ҳар бир кадрлар бўйича мутахассис ва иш берувчи билиши керак бўлган ўзига хос хусусиятлар мавжуд.Ушбу материалда чет эл фуқароси учун меҳнат дафтарчасини босқичма-босқич расмийлаштириш, иш стажини ҳисобга олиш қоидалари, собиқ иттифоқ ҳудудидан келганлар учун ўзига хос хусусиятлар, шунингдек, ишдан бўшатилганда ҳужжатни чет элга юбориш тартиби батафсил таҳлил қилинган.
2026 йилда Россияда чет эл фуқаросига меҳнат дафтарчаси очиш керакми?
Ҳа, иш берувчи ўзида беш кундан ортиқ ишлаган ва бу иш асосий иш ҳисобланадиган барча ходимлар учун меҳнат дафтарчаларини юритиши шарт.Ушбу қоида Россия Федерацияси ҳудудида қонуний равишда меҳнат фаолиятини амалга ошираётган чет эл фуқароларига ҳам татбиқ этилади.
2021 йил 1 январдан бошлаб Россияда электрон меҳнат дафтарчаларига ўтиш даври амал қилади.Ушбу санадан бошлаб биринчи марта ишга жойлашаётган ходимлар учун меҳнат дафтарчаси фақат электрон шаклда юритилади (16.12.2019 йилдаги 439-ФЗ-сон Федерал қонуннинг 2-моддаси 8-қисми).Бу қоида Россияда биринчи марта ишлаётган чет эл фуқароларига ҳам тааллуқлидир.
Агар чет эл фуқароси илгари Россияда ишлаган бўлса ва унда Россия намунасидаги меҳнат дафтарчаси мавжуд бўлса, ёзувлар мавжуд дафтарчада давом эттирилади.
2026 йилда Россияда чет элликка меҳнат дафтарчасини расмийлаштириш бўйича босқичма-босқич йўриқнома
1-босқич.Ҳолат ва рухсатномаларни текшириш
Меҳнат дафтарчасини расмийлаштиришдан олдин иш берувчи чет эл фуқаросининг Россия Федерацияси ҳудудида меҳнат фаолиятини амалга ошириш учун қонуний ҳуқуққа эга эканлигига ишонч ҳосил қилиши шарт.Қуйидаги ҳужжатларнинг мавжудлиги ва амал қилиш муддатини текшириш зарур (чет эллик мақомига қараб):
патент (визасиз мамлакатлар фуқаролари учун);
ишлаш учун рухсатнома (виза берилган мамлакатлар фуқаролари учун);
вақтинча яшаш учун рухсатнома;
яшаш гувоҳномаси (ВНЖ).
Истисно: Евроосиё иқтисодий иттифоқига (ЕОИИ) аъзо давлатлар: Беларус, Қозоғистон, Арманистон ва Қирғизистон фуқаролари патентсиз ва рухсатномасиз ишлашлари мумкин.
2-босқич.Меҳнат дафтарчасини (электрон ёки қоғоз) расмийлаштириш
Агар чет эл фуқароси Россияда биринчи марта ишга жойлашса (ва илгари Россияда ишламаган бўлса), иш берувчи унинг меҳнат дафтарчасини фақат электрон шаклда юритишни бошлайди (2021 йил 1 январдан).Бундай ходимларга қоғоз меҳнат дафтарчаси очилмайди.
Агар чет эллик илгари Россияда ишлаган бўлса ва унда Россия намунасидаги қоғоз меҳнат дафтарчаси мавжуд бўлса, иш берувчи уни юритишни давом эттиради.
Муҳим: россиялик иш берувчи чет эл меҳнат дафтарчасига (бошқа давлатда берилган) ёзувлар киритишга ҳақли эмас.Россия ҳудудида тан олинадиган совет намунасидаги меҳнат дафтарчалари бундан мустасно.
3-босқич.Ишга қабул қилиш тўғрисидаги ёзувни киритиш
Ишга қабул қилиш тўғрисидаги ёзув Россия Меҳнат вазирлигининг 2021 йил 19 майдаги 320н-сонли буйруғига мувофиқ меҳнат дафтарчасига (электрон ёки қоғоз шаклида) киритилади.
Ёзув қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
ишга қабул қилинган сана;
лавозим (касб, мутахассислик) номи;
таркибий бўлинманинг номи (агар у меҳнат шартномасида кўрсатилган бўлса);
зарур ҳолларда - рухсат берувчи ҳужжатлар (патент, РВП, ВНЖ) тўғрисидаги маълумотлар.
Муҳим қоидалар:
барча ёзувлар рус тилида киритилади;
хорижий тилга қўшимча таржима талаб этилмайди;
ёзувлар масъул шахснинг имзоси ва ташкилотнинг муҳри (мавжуд бўлса) билан тасдиқланади.
Чет эл фуқаросининг бошқа мамлакатдаги иш стажини ҳисобга олиш керакми?
Чет эл фуқаросининг бошқа давлатда орттирган иш стажи Россияда ишга қабул қилишда ҳисобга олиниши шарт эмас.Бироқ иш берувчи уни ўз хоҳишига кўра ҳисобга олиши мумкин.Бу номзоднинг малакасини баҳолашда, айниқса унинг тажрибаси ва кўникмалари кутилаётган лавозим учун муҳим бўлса, фойдали бўлиши мумкин.
Ҳуқуқ ва имтиёзларга таъсир кўрсатувчи стаж.Ходимнинг ҳуқуқлари ва имтиёзларига (масалан, таътил давомийлиги, нафақалар миқдори ёки пенсияга чиқиш ҳуқуқига) таъсир кўрсатадиган меҳнат стажини ҳисоблаш учун россиялик иш берувчилар фақат Россияда ёки Россия билан стажни ўзаро тан олиш бўйича тегишли халқаро шартномалар тузилган мамлакатларда орттирилган стажни ҳисобга оладилар.
EОИИ мамлакатлари.EОИИга аъзо давлатлар (Беларус, Қозоғистон, Арманистон, Қирғизистон) фуқаролари Евроосиё иқтисодий иттифоқи битимлари доирасида бир-бирларининг ҳудудида олинган стажнинг тан олинишига умид қилишлари мумкин.
2026 йилда Россияда постсовет мамлакатларидан келган хорижликларнинг меҳнат дафтарчаларини юритишнинг ўзига хос хусусиятлари
Агар чет эллик ходим ўша пайтда амалда бўлган меъёрий ҳужжатларга мувофиқ берилган совет ёки Россия намунасидаги меҳнат дафтарчасини тақдим этса, иш берувчи қуйидагиларга мажбур:
ишга қабул қилинганлиги тўғрисида ёзув киритиш;
ушбу меҳнат дафтарчасини белгиланган тартибда юритишни давом эттириш.
Асос: Россия Федерацияси Ҳукуматининг 16.04.2003 йилдаги “Меҳнат дафтарчалари тўғрисида”ги 225-сонли қарорининг 2-банди; СССР Вазирлар Кенгаши ва ВТСПСнинг 06.09.1973 йилдаги “Ишчи ва хизматчиларнинг меҳнат дафтарчалари тўғрисида”ги 656-сонли қарори.
Агар меҳнат дафтарчасидаги ёзувлар рус тилида бўлмаса, ходим унинг рус тилидаги нотариал тасдиқланган таржимасини тақдим этиши шарт.
Агар меҳнат дафтарчаси яроқсиз ҳолга келган, шикастланган ёки тўлиқ тўлдирилган бўлса, жорий намунадаги янги меҳнат дафтарчасини очиш (ёзувларни Россия қоидаларига мувофиқ юритишда давом этиш) тавсия қилинади.
2026 йилда Россиядаги чет элликлар учун электрон меҳнат дафтарчалари ҳақида нималарни билиш керак?
2021 йил 1 январдан бошлаб илк бор ишга кираётган ходимлар учун қоғоз меҳнат дафтарчаларини юритиш тўхтатилган. Иш берувчи меҳнат фаолияти тўғрисидаги маълумотларни электрон шаклда юритиши шарт. Ушбу қоида Россияда биринчи марта ишга жойлашаётган чет эл фуқароларига тўлиқ қўлланилади.
Иш берувчининг ҳаракатлар тартиби:
Россияда биринчи марта ишга кираётган чет элликни ишга қабул қилишда қоғоз меҳнат дафтарчаси расмийлаштирилмайди;
иш берувчи меҳнат фаолияти тўғрисидаги маълумотларни белгиланган тартибда Россия Ижтимоий жамғармасига (РИЖ) тақдим этади;
чет эллик ходим электрон меҳнат дафтарчасини юритиш учун асос бўладиган ШЙҲР (шахсий ягона ҳисобварақнинг суғурта рақами) олади.
Агар чет эллик аввал Россияда ишлаган ва қоғоз шаклидаги меҳнат дафтарчасига эга бўлган бўлса, (ходимнинг хоҳишига кўра) у қоғоз шаклида юритилишда давом этади.
Ишдан бўшатиш чоғида меҳнат дафтарчасини чет элликка хорижга юбориш мумкинми?
Чет эл фуқароси ишдан бўшатилганда, иш берувчи унга меҳнат шартномаси бекор қилинган куни меҳнат дафтарчасини бериши шарт. Агар ишдан бўшатилган куни чет эллик ишда бўлмаса ёки меҳнат дафтарчасини олишдан бош тортса, иш берувчи унга меҳнат дафтарчасини олиб кетиш учун келиши зарурлиги ёки уни почта орқали юборишга розилик бериши кераклиги тўғрисида хабарнома юбориши лозим (РФ Меҳнат кодексининг 84.1-моддаси 6-қисми).
Муҳим чекловлар:
Иш берувчи меҳнат дафтарчаларини чет элга жўнатишга ҳақли эмас. Бу СССРнинг 24.06.1991 йилдаги “Совет ва чет эл фуқаролари ҳамда фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг шахсий ҳужжатларини СССРдан чет элга олиб чиқиш, жўнатиш ва талаб қилиб олиш тартиби тўғрисида”ги 2261-1-сонли Қонунининг 3-моддаси, шунингдек, Россия Меҳнат вазирлигининг 17.09.2019 йилдаги 19-1/ООГ-210-сонли хати билан тақиқланган.
Хабарноманинг ёзма шакли. Қонунчилик хабарноманинг аниқ шаклини белгиламаган, аммо у ёзма шаклда юборилиши керак. Москва шаҳар суди ходиманинг меҳнат дафтарчасини олиши кераклиги ҳақида телефонограмма орқали хабардор қилинишини ноқонуний деб топди, чунки бу усул маълумотнинг ишончлилигини текшириш имконини бермайди (07.10.2010 йилдаги 33-31515-сонли иш бўйича Ажрим).
Тавсия: меҳнат дафтарчасини ходимга юборишнинг қонунийлигини тасдиқлаш учун аввал ундан дафтарчани Россиядаги ўзи кўрсатган манзилга жўнатишга ёзма розилик олиш тавсия этилади. Меҳнат дафтарчасини Россия Федерацияси ҳудудидан ташқарига жўнатишга йўл қўйилмайди.
2026 йилда Россияда меҳнат дафтарчаларини юритишдаги қоидабузарликлар учун иш берувчининг жавобгарлиги
Меҳнат дафтарчаларини расмийлаштириш, юритиш, сақлаш ва бериш қоидаларини бузиш РФ Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 5.27-моддасига биноан маъмурий жавобгарликка сабаб бўлади:
мансабдор шахсларга — 1 000 дан 5 000 рублгача жарима;
якка тартибдаги тадбиркорларга — 1 000 дан 5 000 рублгача жарима;
юридик шахсларга — 30 000 дан 50 000 рублгача жарима.
Қоидабузарлик такроран содир этилганда:
мансабдор шахсларга — 10 000 дан 20 000 рублгача жарима ёки 1 йилдан 3 йилгача бўлган муддатга дисквалификация;
юридик шахсларга — 50 000 дан 70 000 рублгача жарима.
Ишдан бўшатишда меҳнат дафтарчасини беришни кечиктиргани учун иш берувчи моддий жавобгарликка ҳам тортилади: у ходимга кечиктирилган бутун вақт учун ўртача иш ҳақини тўлаши шарт.
Хулоса қиламиз
2026 йилда Россияда чет эл фуқароси учун меҳнат дафтарчасини расмийлаштириш қуйидаги асосий хусусиятларга эга:
иш берувчи чет эллик ходим учун меҳнат дафтарчасини юритиши шарт (2021 йил 1 январдан бошлаб илк бор ишга кираётганлар учун — электрон шаклда; агар дафтарча аввал очилган бўлса — қоғоз шаклида);
ёзувлар рус тилида киритилади, чет тилида таржима қилиш талаб этилмайди;
россиялик иш берувчи чет эл меҳнат дафтарчасига ёзув кирита олмайди;
чет элликнинг бошқа мамлакатда орттирган иш стажи меҳнат ҳуқуқлари ва имтиёзларни ҳисоблаш учун инобатга олинмайди (Евроосиё иқтисодий иттифоқи мамлакатлари ва халқаро шартномалар мавжуд бўлган ҳоллар бундан мустасно);
ишдан бўшатилганда иш берувчи меҳнат дафтарчасини чет элга жўнатишга ҳақли эмас;
меҳнат дафтарчаларини юритиш тартибини бузиш маъмурий жавобгарликка олиб келади (юридик шахсларга 50 000 рублгача жарима).
Меҳнат дафтарчасини тўғри ва ўз вақтида расмийлаштириш — бу нафақат иш берувчининг мажбурияти, балки чет эллик ходимнинг меҳнат ҳуқуқлари ҳимоясининг кафолатидир. Қонунчилик талаблари билан олдиндан танишиб чиқиш ва зарурат туғилганда меҳнат ёки миграция ҳуқуқи бўйича мутахассисдан маслаҳат олиш тавсия этилади.
